Tại sao bạn “mất gốc” tiếng Anh mặc dù đã học 7 năm?

Bạn đã học tiếng Anh 7 năm ở trường, thuộc hàng trăm cấu trúc ngữ pháp và đã vượt qua kỳ thi tốt nghiệp, nhưng nếu có một người nước ngoài hỏi thăm bạn về sở thích hoặc một vấn đề đơn giản, bạn có thể trả lời mà không cần dịch trong đầu không? Nếu câu trả lời là “không”, thì bạn đang ở cùng một con thuyền với hàng triệu người Việt Nam khác, và tụi mình ở đây để nói cho bạn nghe lý do tại sao.

1. Sự thật về những giờ học tiếng Anh ở trường

Hãy thử nhìn lại cách chúng ta được dạy tiếng Anh suốt những năm cấp 2 và cấp 3. Sách giáo khoa chia từng bài học thành các cấu trúc ngữ pháp, và nhiệm vụ của học sinh là thuộc lòng công thức rồi áp dụng vào bài tập điền từ. Giáo viên giảng, học sinh ghi chép, rồi cả lớp cùng làm bài kiểm tra viết – một vòng lặp kéo dài suốt 7 năm trời. Điều đáng nói là trong vòng lặp đó, hầu như không có khoảng thời gian nào dành cho việc nghe và nói thực sự, bởi vì mục tiêu cuối cùng của hệ thống là điểm số chứ không phải khả năng giao tiếp. Và khi mục tiêu là điểm số, thì cách học tự nhiên nhất sẽ là học để làm đúng bài thi – tức là học ngữ pháp, học từ vựng, học cách viết lại câu sao cho đúng mẫu – còn việc đứng trước mặt người khác và diễn đạt một ý tưởng bằng tiếng Anh thì lại là một kỹ năng hoàn toàn khác, một kỹ năng mà chúng ta chưa từng được rèn luyện một cách bài bản.

2. Sai lầm, hình phạt, và sự im lặng

Có một sự thật rất trớ trêu trong việc học ngoại ngữ: người ta càng sợ sai thì càng ít nói, càng ít nói thì càng ít cơ hội để đúng. Nhưng trong môi trường giáo dục truyền thống, sai lầm lại thường bị đối xử như một thứ gì đó đáng trách – điểm thấp, lời phê bình trước lớp, hoặc ánh mắt của bạn bè khi bạn phát âm sai một từ. Và rồi một cách tự nhiên, người học bắt đầu hình thành một niềm tin ngầm rằng “nói tiếng Anh là phải đúng, và nếu chưa chắc chắn thì đừng nói”. Chính niềm tin đó, dù được hình thành từ những trải nghiệm khác nhau ở mỗi người, cuối cùng đều dẫn đến cùng một kết quả: chúng ta biết nhiều, hiểu nhiều, nhưng không dùng được. Không phải vì chúng ta không đủ giỏi, mà vì chúng ta đã học cách im lặng để bảo vệ bản thân khỏi cảm giác bị đánh giá.

3. Có thể bạn chưa bao giờ có cơ hội thực hành thực sự

Nếu bạn từng tự hỏi tại sao mình có thể đọc và viết khá tốt nhưng lại cứng đờ khi phải nói, thì câu trả lời có thể đơn giản hơn bạn nghĩ: đọc và viết là những kỹ năng bạn có thể luyện tập một mình, còn nói lại cần ít nhất một người khác – một người để lắng nghe, để phản hồi, để tạo ra cuộc đối thoại. Và trong suốt 7 năm học phổ thông, bạn đã có bao nhiêu cơ hội thực sự nói tiếng Anh với một người bản ngữ, hay thậm chí với một giáo viên biết cách phản hồi và khuyến khích bạn thử lại? Bạn càng ít thực hành, bạn càng ít tự tin; bạn càng ít tự tin, bạn càng tránh thực hành – một vòng tròn mà rất nhiều người đã mắc kẹt trong đó mà không hề hay biết.

Vậy “mất gốc” thực sự có nghĩa là gì?

Nếu bạn đã từng nghĩ mình “mất gốc”, hãy hiểu rằng đó không phải là một tuyên bố về năng lực của bạn. Đó chỉ là một cách nói tắt cho việc bạn đã dành nhiều năm để học một thứ mà bạn chưa bao giờ thực sự được hướng dẫn cách sử dụng. Bạn không mất gốc, bạn chỉ đang đứng ở cuối một hành trình học tập được thiết kế để phục vụ kỳ thi chứ không phải để phục vụ cuộc sống.

Tin tốt: bạn có thể thay đổi

Bạn không cần phải bắt đầu lại từ đầu – bạn chỉ cần thay đổi cách tiếp cận. Hãy thử dành thời gian cho những hoạt động mà bạn chưa từng được khuyến khích trước đây: nghe những đoạn hội thoại thực tế thay vì các bài tập trong sách giáo khoa, nói trước gương để làm quen với giọng nói của chính mình, và quan trọng nhất là tìm một môi trường nơi bạn có thể thực hành mà không sợ bị đánh giá. Tại E-Master, tụi mình không dạy bạn học thuộc lòng – tụi mình dạy bạn cách dùng tiếng Anh trong những tình huống thực tế, với giáo viên sẵn sàng lắng nghe và phản hồi, trong một lớp học nhỏ nơi bạn được phép sai, được sửa, và được thử lại.

Bạn đã từng trải qua cảm giác ‘mất gốc’ như vậy chưa? Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn bên dưới, tụi mình muốn nghe từ bạn và cùng bạn bắt đầu một hành trình mới.

Bài viết nằm trong chuyên mục Blog – Đối thoại thường nhật của E-Master. Nếu bạn muốn nhận thêm các bài viết tiếp theo về cách học tiếng Anh đúng cách, hãy đăng ký nhận bản tin của chúng tôi.